اعمال ماه ذى الحجّه؛ اعمال مشترک دهۀ اوّل

اعمال ماه ذى الحجّه: اعمال این ماه بر دو قسم است: اوّل اعمالى که مشترک است میان دهه اوّل. دوم اعمالى که مختصّ به ایّام خاصّى است. اعمال مشترک دهۀ اوّل: ١ـ امام صادق (علیه السلام) مى فرماید: پدرم حضرت امام باقر (علیه السلام) به من فرمود: پسرم! در دهه نخست از ماه ذى الحجّه، هر شب میان نماز مغرب و عشا این دو رکعت نماز را ترک مکن: در هر رکعت سوره حمد و سوره قل هو الله را مى خوانى، پس از آن این آیه (آیه ١۴۲ سوره اعراف) را مى خوانى:

وَوٰاعَدْنٰا مُوسىٰ ثَلاٰثینَ لَیْلَةً، وَأَتْمَمْنٰاهٰا بَعَشْرٍ، فَتَمَّ میقٰاتُ رَبِّهِ أَرْبَعینَ لَیْلَةً،

و ما با موسى سى شب وعده گذاشتیم، سپس آن را با ده شب (دیگر) تکمیل نمودیم به این ترتیب میعاد پروردگارش (با او) چهل شب تمام شد

وَقٰالَ مُوسىٰ لِأَخیهِ هٰارُونَ اخْلُفْنى فى قَوْمى، وَأَصْلِـحْ وَلاٰ تَتَّبِعْ سَبیـلَ الْمُفْسِـدینَ.

و موسى به برادرش هارون گفته بود: در میان قومم جانشین من باش (و امور آنها را اصلاح کن) و از روش مفسدان پیروى منما.

اگر چنین کنى، در ثواب حاجیان، و اعمال حجّ آنها شریک مى شوى. ۲ـ روزه گرفتن در نُه روز اوّل. در روایتى از امام موسى کاظم (علیه السلام) نقل شده است که هر کس نُه روز اوّل ذى الحجّه را روزه بدارد، خداوند ثواب روزه تمام عمر را براى او مى نویسد. ۳ـ ابوحمزه ثمالى از امام صادق (علیه السلام) نقل کرده است که آن حضرت، از روز اوّل تا عصر روز عرفه، پس از نماز صبح و قبل از نماز مغرب این دعا را مى خواند:

اَللّـٰهُمَّ هٰذِهِ الْأَیّٰامُ الَّتى فَضَّلْتَهٰا عَلَى الْأَیّٰامِ وَشَرَّفْتَهٰا، وَقَدْ بَلَّغْتَنیهٰا بِمَنِّکَ وَرَحْمَتِکَ،

خدایا این روزهایى است که بر سایر روزها فضیلت و شرافت دادى، و مرا به لطف و رحمتت به آن رساندى،

فَاَنْزِلْ عَلَیْنٰا مِنْ بَرَکٰاتِکَ، وَاَوْسِعْ عَلَیْنٰا فیهٰا مِنْ نَعْمٰآئِکَ،

پس برکاتت را بر ما نازل کن، و نعمت هایت را در آن بر ما وسعت ده

اَللّـٰهُمَّ اِنّى اَسْئَلُکَ اَنْ تُصَلِّىَ عَلىٰ مُحَمَّدٍ وَآلِ مُحَمَّدٍ،

خدایا از تو مى خواهم که بر محمّد و خاندان پاکش درود فرستى،

وَاَنْ تَهْدِیَنٰا فیهٰا لِسَبیلِ الْهُدىٰ، وَالْعَفٰافِ وَالْغِنىٰ، وَالْعَمَلِ فیهٰا بِمٰا تُحِبُّ وَتَرْضىٰ،

و مرا در این روزها هدایت فرمایى به راه راست و پاکدامنى و بى نیازى و عمل در آن به گونه اى که مى پسندى و خوشنود مى شوى،

اَللّـٰهُمَّ اِنّى اَسْئَلُکَ یٰا مَوْضِعَ کُلِّ شَکْوىٰ، وَیٰا سٰامِعَ کُلِّ نَجْوىٰ، وَیٰا شٰاهِدَ کُلِّ مَلَأٍ، وَیٰا عٰالِمَ کُلِّ خَفِیَّةٍ،

خدایا از تو مى خواهم اى جایگاه هر شکایت، و اى شنواى گفتگوى پنهانى، و اى حاضر در هر جمع، و اى داناى هر نهان،

اَنْ تُصَلِّىَ عَلىٰ مُحَمَّدٍ وَآلِ مُحَمَّدٍ، وَاَنْ تَکْشِفَ عَنّٰا فیهَا الْبَلاٰءَ، وَتَسْتَجیبَ لَنٰا فیهَا الدُّعٰآءَ،

که بر محمّد و خاندان پاکش درود فرستى، و در این روزها بلا را از ما برطرف نموده و دعایمان را اجابت نمایى،

وَتُقَوِّیَنٰا فیهٰا وَتُعینَنٰا، وَتُوَفِّقَنٰا فیهٰا لِمٰا تُحِبُّ رَبَّنٰا وَتَرْضىٰ،

و ما را تقویت نموده و یارى کنى و پروردگارا ما را در آن موفّق بدار بر آنچه مى پسندى و خشنود مى شوى

وَعَلىٰ مَا افْتَرَضْتَ عَلَیْنٰا مِنْ طٰاعَتِکَ، وَطـٰاعَةِ رَسُولِکَ وَاَهْلِ وِلاٰیَتِکَ،

و بر اطاعت خویش و رسول و اولیائت که بر ما واجب فرموده اى،

اَللّـٰهُمَّ اِنّى اَسْئَلُکَ یٰا اَرْحَمَ الرّٰاحِمینَ، اَنْ تُصَلِّىَ عَلىٰ مُحَمَّدٍ وَآلِ مُحَمَّدٍ،

خدایا از تو مى خواهم اى مهربان ترین مهربانان که بر محمّد و خاندان پاکش درود فرستى

وَاَنْ تَهَبَ لَنٰا فیهَا الرِّضٰا، اِنَّکَ سَمیعُ الدُّعٰآءِ، وَلاٰ تَحْرِمْنٰا خَیْرَ مٰا تُنْزِلُ فیهٰا مِنَ السَّمٰآءِ،

و در این روزها خوشنودیت را بر ما ارزانى دارى چرا که تو شنواى دعایى، و از بهترین آنچه از آسمان فرو مى فرستى محروممان ننمایى،

وَطَهِّرْنٰا مِنَ الذُّنُوبِ یٰا عَلّٰامَ الْغُیُوبِ، وَاَوْجِبْ لَنٰا فیهٰا دٰارَ الْخُلُودِ،

و ما را از گناهان پاک فرما اى داناى نهانها، و در این روزها سراى جاودان را بر ما واجب گردان،

اَللّـٰهُمَّ صَلِّ عَلىٰ مُحَمَّدٍ وَآلِ مُحَمَّدٍ، وَلاٰ تَتْرُکْ لَنٰا فیهٰا ذَنْباً اِلّٰا غَفَرْتَهُ، وَلاٰ هَمّاً اِلّٰا فَرَّجْتَهُ، وَلاٰ دَیْناً اِلّٰا قَضَیْتَهُ،

خدایا بر محمّد و خاندان پاکش درود فرست، در این روزها باقى نگذار بر ما گناهى را که نبخشیده باشى، و اندوهى که بر طرف نساخته باشى، و قرضى را که نپرداخته باشى،

وَلاٰ غٰائِباً اِلّٰا اَدَّیْتَهُ، وَلاٰ حٰاجَةً مِنْ حَوٰائِجِ الدُّنْیٰا وَالْآخِرَةِ اِلّٰا سَهَّلْتَهٰا وَیَسَّرْتَهٰا، اِنَّکَ عَلىٰ کُلِّ شَىْءٍ قَدیرٌ،

(و حقوق) فراموش شده اى را که ادا ننموده باشى، و حاجتى از حاجت هاى دنیا و آخرت را که هموار و آسان نساخته باشى، چرا که تو بر هر چیز توانایى،

اَللّـٰهُمَّ یٰا عٰالِمَ الْخَفِیّٰاتِ، یٰا رٰاحِمَ الْعَبَرٰاتِ، یٰا مُجیبَ الدَّعَوٰاتِ، یٰا رَبَّ الْأَرَضینَ وَالسَّمٰوٰاتِ،

خدایا اى داناى نهانها، اى ترحّم کننده بر اشک ها، اى اجابت کننده درخواست ها، اى پروردگار زمین ها و آسمان ها،

یٰا مَنْ لاٰ تَتَشٰابَهُ عَلَیْهِ الْأَصْوٰاتُ، صَلِّ عَلىٰ مُحَمَّدٍ وَآلِ مُحَمَّدٍ،

اى که صداها بر تو مشتبه نشود، بر محمّد و خاندان پاکش درود فرست

وَاجْعَلْنٰا فیهٰا مِنْ عُتَقٰآئِکَ وَطُلَقٰآئِکَ مِنَ النّٰارِ، وَالْفٰائِزینَ بِجَنَّتِکَ، وَالنّٰاجینَ بِرَحْمَتِکَ، یٰا اَرْحَمَ الرّٰاحِمینَ،

و ما را در این روزها از آزاد شدگان و رها شدگان از آتش دوزخ و راه یافتگان به بهشت و نجات یافتگان به واسطه رحمتت قرار ده اى مهربان ترین مهربانان،

وَصَلَّى اللهُ عَلىٰ سَیِّدِنٰا مُحَمَّدٍ وَآلِهِ اَجْمَعینَ، وَسَلَّمَ عَلَیْهِمْ تَسْلیماً.

و درود خدا بر آقاى ما محمّد و تمامى خاندانش باد، و سلام کامل بر آنان باد.

۴ـ آن پنج دعایى را بخواند که به فرموده امام باقر (علیه السلام) خداوند آن را بوسیله جبرئیل براى حضرت عیسى (علیه السلام) هدیه فرستاد، تا در ایّام این دهه، آنها را بخواند. آن پنج دعا چنین است:

(١) اَشْهَدُ اَنْ لاٰ اِلـٰهَ اِلَّا اللهُ، وَحْدَهُ لاٰ شَریکَ لَهُ، لَهُ الْمُلْکُ وَلَهُ الْحَمْدُ، بِیَدِهِ الْخَیْرُ، وَهُوَ عَلىٰ کُلِّ شَىْءٍ قَدیرٌ.

(1) گواهى مى دهم که معبودى جز خداوند نیست، یگانه اى که شریک ندارد، فرمانروایى و حمد و سپاس از آنِ اوست، نیکى ها بدست اوست، و او بر هر چیز تواناست

(۲) اَشْهَدُ اَنْ لاٰ اِلـٰهَ اِلَّا اللهُ، وَحْدَهُ لاٰ شَریکَ لَهُ، اَحَداً صَمَداً، لَمْ یَتَّخِذْ صٰاحِبَةً وَلاٰ وَلَداً.

(2) گواهى مى دهم که معبودى جز خداوند نیست، یگانه اى که شریکى ندارد، یگانه بى نیازى که همسر و فرزندى انتخاب نکرده است

(۳) اَشْهَدُ اَنْ لاٰ اِلـٰهَ اِلَّا اللهُ، وَحْدَهُ لاٰ شَریکَ لَهُ، اَحَداً صَمَداً، لَمْ یَلِدْ وَلَمْ یُولَدْ، وَلَمْ یَکُنْ لَهُ کُفُواً اَحَدٌ.

(3) گواهى مى دهم که معبوى جز خداوند نیست. یگانه بى نیازى که (هرگز) نزاد و زاده نشد و براى او هیچ گاه شبیه و مانندى نبوده است

(۴) اَشْهَدُ اَنْ لاٰ اِلـٰهَ اِلَّا اللهُ، وَحْدَهُ لاٰ شَریکَ لَهُ، لَهُ الْمُلْکُ وَلَهُ الْحَمْدُ،

(4) گواهى مى دهم که معبودى جز خداوند نیست یگانه اى که شریکى ندارد. فرمانروایى و حمد و سپاس از آنِ اوست،

یُحْیى وَیُمیتُ، وَهُوَ حَىٌّ لاٰ یَمُوتُ، بِیَدِهِ الْخَیْرُ، وَهُوَ عَلىٰ کُلِّ شَىْءٍ قَدیرٌ.

زنده مى کند و مى میراند، و او زنده اى است که (هرگز) نمى میرد، نیکى ها بدست اوست و او بر هر چیز تواناست

(۵) حَسْبِىَ اللهُ وَکَفىٰ، سَمِعَ اللهُ لِمَنْ دَعٰا، لَیْسَ وَرٰآءَ اللهِ مُنْتَهىٰ،

(5) خداوند مرا کفایت مى کند، هر که خدا را بخواند صدایش را مى شنود، جز خدا نهایتى نیست،

اَشْهَدُ لِلهِ بِمٰا دَعٰا، وَاَنَّهُ بَرىءٌ مِمَّنْ تَبَرَّءَ، وَاَنَّ لِلهِ الْأٰخِرَةَ وَالْأُولىٰ.

گواهى مى دهم براى خداوند به آنچه خود را به آن خوانده است و مبراست از آنچه از آن دورى جسته است، و دنیا و آخرت از آنِ خداوند است

سپس حضرت عیسى (علیه السلام) پاداش فراوانى را براى صد مرتبه خواندنِ این پنج دعا ذکر فرمود. مرحوم «علاّمه مجلسى» گفته است: اگر کسى هر روز هر یک از این پنج دعا را ده مرتبه بخواند (که در مدّت ده روز هر کدام را صد مرتبه خوانده است) به روایت عمل کرده است. البتّه اگر هر روز هر دعایى را صد مرتبه بخواند بهتر است. ۵ـ در هر روز از این دهه، این تهلیلات [لا اله إلَّا الله ها] را که از امیر مؤمنان (علیه السلام) نقل شده است بخواند و اگر روزى ده مرتبه بخواند بهتر است:

لاٰ اِلـٰهَ اِلَّا اللهُ عَدَدَ الّلَیٰالى وَالدُّهُورِ، لاٰ اِلـٰهَ اِلَّا اللهُ عَدَدَ اَمْوٰاجِ الْبُحُورِ،

لا إله إلّا الله مى گویم به تعداد شب ها و روزگاران، لا إله الا الله مى گویم به تعداد موج دریاها،

لاٰ اِلـٰهَ اِلَّا اللهُ وَرَحْمَتُهُ خَیْرٌ مِمّٰا یَجْمَعُونَ، لاٰ اِلـٰهَ اِلَّا اللهُ عَدَدَ الشَّوْکِ وَالشَّجَرِ،

معبودى جز خداوند نیست و لطف و رحمتش بهتر است از آنچه که مردم جمع آورى مى کنند، لا إله إلا الله مى گویم به تعداد خارها و درختان،

لاٰ اِلـٰهَ اِلَّا اللهُ عَدَدَ الشَّعْرِ وَالْوَبَرِ، لاٰ اِلـٰهَ اِلَّا اللهُ عَدَدَ الْحَجَرِ وَالْمَدَرِ،

لا إله إلا الله مى گویم به تعداد موها و پشم ها، لا إله إلا الله مى گویم به تعداد سنگ ها و کلوخ ها،

لاٰ اِلـٰهَ اِلَّا اللهُ عَدَدَ لَمْحِ الْعُیُونِ، لاٰ اِلـٰهَ اِلَّا اللهُ فِى اللَّیْلِ اِذٰا عَسْعَسَ، وَالصُّبْحِ اِذٰا تَنَفَّسَ،

لا إله إلّا الله مى گویم به تعداد به هم خوردن پلک چشم ها، لا إله إلّا الله مى گویم در شب هنگامى که پشت کند و به آخر برسد و صبح هنگامى که بدمد،

لاٰ اِلـٰهَ اِلَّا اللهُ عَدَدَ الرِّیٰاحِ فِى الْبَرٰارى وَالصُّخُـورِ، لاٰ اِلـٰهَ اِلَّا اللهُ مِـنَ الْیَـوْمِ اِلـىٰ یَـوْمِ یُنْفَخُ فِى الصُّورِ.

لا إله إلّا الله مى گویم به تعداد بادها در بیابان ها و صخره ها، لا إله إلّا الله مى گویم از امروز تا روزى که در صور دمیده شود.