آداب هنگام خواب

فصل پنجم آداب هنگام خواب سزاوار است هنگام خواب این امور رعایت شود: ١ـ با طهارت بخوابى. ۲ـ از گناهان توبه نمایى. ۳ـ قلب خویش را از فکر دنیا فارغ سازى. ۴ـ سعى کن چنان باشى که حقِّ کسى در گردنت نباشد. ۵ـ عازم باشى که براى نماز شب برخیزى، زیرا که افتخار مؤمن و زینت او در دنیا و آخرت، نماز در آخر شب است. ۶ـ سوره «قل هو الله احد» و «الهیٰکم التکاثر» و «آیة الکرسى» را مى خوانى. ۷ـ تسبیح فاطمه زهرا (علیها السلام) را مى خوانى. ۸ـ بهتر است به طرف راست یا به پشت بخوابى، امّا به سینه خوابیدن در روایات به عنوان خواب شیطانى شمرده شده است. ۹ـ در صورتى که از غلبه خواب نگران باشى که براى نماز شب، یا نماز صبح، یا غیر آن بیدار نشوى، خواندن آیه آخر سوره کهف بسیار مؤثر است:

قُلْ اِنَّمٰا اَنَا بَشَرٌ مِثْلُکُمْ یُوحىٰ اِلَىَّ، اَنَّمٰا اِلٰهُکُمْ اِلٰهٌ وٰاحِدٌ،

بگو من فقط بشرى مثل شما هستم (امتیازم این است که) به من وحى مى شود که تنها معبودتان معبود یگانه است

فَمَنْ کٰانَ یَرْجُو لِقٰآءَ رَبِّهِ فَلْیَعْمَلْ عَمَلاً صٰالِحاً، وَلاٰ یُشْرِکْ بِعِبٰادَةِ رَبِّهِ اَحَـداً.

پس هر که به لقاى پروردگارش امید دارد باید کارى شایسته انجام دهد و هیچ کس را در عبادت پروردگارش شریک نکند.

در روایتى از امام صادق (علیه السلام) وارد شده که هیچ کس این آیه را در وقت خوابیدن نمى خواند مگر آن که در ساعت مقصود بیدار مى شود. (کم خوردن غذا و مایعات و به موقع خوابیدن نیز، به بیدارى در آخر شب کمک مى کند).

١۰ـ در صورت ترس از حیوانات موذى این دعا را بخوان که از امام باقر (علیه السلام) روایت شده است:

اَعُوذُ بِکَلِمٰاتِ اللهِ التّٰآمّٰاتِ، اَلَّتى لاٰ یُجٰاوِزُهُنَّ بَرٌّ وَلاٰ فٰاجِرٌ مِنْ شَرِّ مٰا ذَرَءَ، وَمِنْ شَرِّ مٰا بَرَءَ،

از شرّ تمامى آفریدگان به کلمات تامّه خدا پناه مى برم که نیکوکار و بدکار توان گذر از آن را ندارد

وَمِنْ شَرِّ کُلِّ دٰآبَّةٍ هُوَ اٰخِذٌ بِنٰاصِیَتِهٰا، اِنَّ رَبّى عَلىٰ صِرٰاطٍ مُسْتَقیمٍ.

و همچنین از شر هر جنبده اى که اختیارش به دست اوست، زیرا که پروردگار من به راه راست است.

١١ـ در صورت خوف از احتلام (جنابت در خواب) این دعا را بخواند:

اَللّـٰهُمَّ اِنّى اَعُوذُ بِکَ مِنَ الْإِحْتِلاٰمِ، وَمِنْ شَرِّ الْأَحْلاٰمِ، وَمِنْ اَنْ یَتَلاٰعَبَ بِىَ الشَّیْطٰانُ فِى الْیَقْظَةِ وَالْمَنٰامِ.

خدایا از جنابت و شر خواب ها (ى پریشان) و نیرنگ شیطان با من در خواب و بیدارى به تو پناه مى برم.

١۲ـ در صورت خوف از سارق (ضمن رعایت جهات ایمنى) دو آیه آخر سوره اسراء را بخوان:

قُلِ ادْعُوا اللهَ اَوِ ادْعُوا الرَّحْمٰنَ، اَیّاً مٰا تَدْعُوا فَلَهُ الْأَسْمٰاءُ الْحُسْنىٰ،

بگو «الله» را بخوانید یا «رحمن» را، هر کدام را بخوانید (ذات پاکش یکى است و) براى او بهترین نامهاست

وَلاٰ تَجْهَرْ بِصَلاٰتِکَ وَلاٰ تُخٰافِتْ بِهٰا، وَابْتَغِ بَیْنَ ذٰلِکَ سَبیلاً.

و نمازت را زیاد بلند یا خیلى آهسته نخوان و در میان آن دو، راهى (معتدل) انتخاب کن

وَقُلِ الْحَمْدُ لِلهِ الَّذى لَمْ یَتَّخِذْ وَلَداً، وَلَمْ یَکُنْ لَهُ شَریکٌ فىِ الْمُلْکِ، وَلَمْ یَکُنْ لَهُ وَلِىٌّ مِنَ الذُّلِّ وَکَبِّرْهُ تَکْبیراً.

و بگو ستایش براى خداوندى است که نه فرزندى براى خود انتخاب کرده و نه شریکى در حکومت دارد و نه به خاطر ضعف و ذلّت (حامى و) سرپرستى براى اوست و او را بسیار بزرگ بشمار.

١۳ـ خوابِ بین الطلوعین و خواب بعد از عصر (وقت غروب) را ترک کن. ١۴ـ در پشت بامى که اطراف آن دیوار ندارد خوابیدن مکروه است. ١۵ـ اگر خوابى دیدى براى کسى نقل کن که عالمى ناصح و مهربان باشد (و با تعبیر صحیح تو را امیدوار سازد). ١۶ـ از امام صادق (علیه السلام) نقل شده است که هر کس هنگام رفتن به بستر، سه بار این دعا را بخواند (و توبه کند) از گناه پاک مى شود:

اَلْحَمْدُلِلهِ الَّذى عَلاٰ فَقَهَرَ، وَالْحَمْدُلِلهِ الَّذى بَطَنَ فَخَبَرَ، وَالْحَمْدُلِلهِ الَّذى مَلَکَ فَقَدَرَ،

حمد و سپاس از آن خداوندى است که در عین برترى غالب است، و حمد و سپاس از آن خداوندى است که در عین پوشیدگى آگاه است و حمد و سپاس از آن خداوندى است که مالک و تواناست،

وَالْحَمْدُلِلهِ الَّذى یُحْیِى الْمَوْتىٰ وَیُمیتُ الْأَحْیٰآءَ، وَهُوَ عَلىٰ کُلِّ شَىْءٍ قَدیرٌ.

و حمد و سپاس از آن خداوندى است که مردگان را زنده کرده و زندگان را مى میراند و او بر هر چیز تواناست.

١۷ـ از امام صادق (علیه السلام) روایت شده است: وقتى که رسول خدا (صلى الله علیه وآله) به بستر مى رفت، آیة الکرسى مى خواند و مى گفت:

بِسْمِ اللهِ، آمَنْتُ بِاللهِ، وَکَفَرْتُ بِالطّٰاغُوتِ، اَللّـٰهُمَّ احْفَظْنى فى مَنٰامى وَفى یَقْظَتى.

به نام خدا، به خدا ایمان آورده و به طاغوت کفر ورزیدم، خدایا در خواب و بیدارى مرا حفظ کن.

١۸ـ مفضّل بن عمر مى گوید امام صادق (علیه السلام) به من فرمود: هنگام خواب با این یازده جمله به خداوند پناه ببر:

اَعُوذُ بِعِزَّةِ اللهِ، وَاَعُوذُ بِقُدْرَةِ اللهِ، وَاَعُوذُ بِجَلاٰلِ اللهِ، وَاَعُوذُ بِسُلْطٰانِ اللهِ، وَاَعُوذُ بِجَمٰالِ اللهِ،

به شکوه خدا پناه مى برم، و به قدرت خدا پناه مى برم، و به بزرگى خدا پناه مى برم، به فرمانروایى خدا پناه مى برم و (نیز) به جمال خدا پناه مى برم،

وَاَعُوذُ بِدَفْعِ اللهِ، وَاَعُوذُ بِمَنْعِ اللهِ، وَاَعُوذُ بِجَمْعِ اللهِ، وَاَعُوذُ بِمُلْکِ اللهِ وَاَعُوذُ بِوَجْهِ اللهِ،

به دفاع خدا (از بندگانش) پناه مى برم، و به (قدرت) بازدارندگى خدا پناه مى برم، و به تمامى (صفات) خدا پناه مى برم، و به حاکمیّت خدا پناه مى برم، و به ذات خدا پناه مى برم،

وَاَعُوذُ بِرَسُولِ اللهِ صَلَّى اللهُ عَلَیْهِ وَآلِهِ مِنْ شَرِّ مٰا خَلَقَ، وَبَرَأَ وَذَرَءَ.

و به فرستاده خدا ـ که درود خدا بر او و خاندان پاکش باد ـ پناه مى برم از شرّ تمامى مخلوقات و آفریدگان.

نکته: در عصر و زمان ما بسیارى از مردم گرفتار بى خوابى هستند و جمعى از آنها پناه به قرص هاى خواب آور مى برند که گاه آنها خود سرچشمه بیمارى هاى دیگرى مى شود. عامل اصلى این بى خوابى ها، ناآرامى روح است; اگر ما به دستورات اسلام عمل کنیم، ناآرامى روح برچیده مى شود و از خواب آسوده اى ـ به لطف خدا ـ بهره مند خواهیم شد. قرآن مجید مى گوید: «أَلاٰ بِذِکْرِ اللهِ تَطْمَئِنُّ الْقُلُوبُ؛ آگاه باشید یاد خدا مایه آرامش دلهاست». آرى; هر قدر بیشتر به یاد خدا باشیم، و بر او توکّل نماییم، و در مشکلات به او پناه بریم و بدانیم او غفور و رحیم است و جواد و کریم و بر هر چیز تواناست و این امور را واقعاً باور کنیم، روح ما غرق آرامش مى شود. از سوى دیگر، پریشانى ها و نگرانى ها در غالب موارد از حبّ دنیا سرچشمه مى گیرد; اگر حبّ دنیا را از دل بیرون کنیم و براى زندگى کوشش و تلاش لازم را انجام دهیم و بقیه را به خدا واگذار کنیم، نور آرامش بر دل و جان ما پرتوافکن مى شود.